Inn i varmen

Inn i varmen kan vera litt misvisande. Det gjeld altså ungdyra som til denne tid, 20 i talet, har gjenge oppi Bakken og ete haustgras. Med rimeleg fint og stilt ver har dei ikkje lide naud. Men i dag vart det surare, regn og heise med vind. Me gjekk til grinda med kvar sin stokk for å skilja ut dei som skulle få koma inn i dag. Akkurat som dei var i ei risikogruppe, men det er dei ikkje. Velfødde og blanke i pelsen og utan fåre for nokon epidemisk smitte. Det var berre det at dei båsane som desse skulle stå på var ledige og klare til innflytting. Før resten kan takast i bruk er det andre beist som må flyttast på, til stadln og grisabingen. 6 tassar i stadln og 6 kyrkalvar i grisabingen. I kveld står 462 Nanna, 470 Oli, 471 Olly og 475 Olava på bås. 481, ho heiter rett og slett Obama(var fødd under det am. valet i fjor haust), pilte forbi oss og lurte seg inn ho òg. No har dei fenge silo og mjøl, men det var berre så vidt at ikkje haustgraset var vel så godt som siloen, sa dei. Og så er dei klypte og står der så blanke og fine, klar til å leggja seg i den mjuke pelsen for siste gong. I denne frisørsalongen er det ingen som kostar vekk pels etter kvart, slik dei gjer i andre salongar.
No er det så koseleg i gamle floren, fredeleg og godt, litt varmare med fleire dyr og høg trivselsfaktor der hjorten går. .....Så fekk dei altså koma inn i varmen, men pelsen for...
I morgon er det fleire som skal inn.
Eg har trudd at eg veit det meste om eksteriøret på ei ku, framme og bak, oppe og nede. Men då det er for nokre veker sidan var snakk oom å gje ein medisin ved å setja sprøyta anten i halerota eller i dogglappen, då vart eg lika vis kvar det siste er.
Tre sp.mål i dag:
1. Kvar er dogglappen på ei ku?
2. Kvifor det namnet?
3. Kva vil dei oppnå med å setja medisin der?

Siste nytt

Berre ei rask melding. Olivia har fenge, ikkje tre eller fem, men fira ungar. To var komne i den gamle, skitne farmorstolen og to i ei grøn fruktkassa med eit skite flanellslaken i. Alle vart "berga" inn på vaskerommet, fekk ny kassa og reint, fint flanellslaken. Og Olivia er i form, ho sleikjer og mel og står i. "Like kjekt kvar gong", seier ho. No har ho fenge litt mjølk i ei skål. To heilt gråe og to svarte, den eine med kvit bles slik som mor si og litt kvite sokkar . Kjønn er uvisst enno, men tenk ALLE ER SKIPSKATTAR! Slå den! Måtte berre få skriva dette, før me skal på kapellbasar... Ha ein fin kveld!

Olivia

Eg må fortelja litt om Olivia. Ho er "still going strong", og er eit positivt innslag i tunet her heime, no på det tiande året! Lenge sidan det har vore ein så gamal katt her på garden. Bortsett frå Storepus då. Han vart vel rundt 16 år, trur eg. Endå han levde meir risikofylt sidan han hadde matfatet sitt i Tjensvollskogen. I "krigen" var han og. Olivia tek nok ikkje dei store sjansane. Ser sjeldan at ho bevegar seg mot riksvegen, og det er nok det luraste. Kattane her på garden får stort sett berre kjøpemat, og då tenkjer eg at Olivia reknar som so at ho har ingenting på andre sida av riksvegen å gjera. Men lagar det seg så ho treffer på ei mus her rundt husa så let ho ikkje sjansen gå frå seg.
Men det var det eg skulle fortelja, ho Olivia ventar små i desse dagar. Eg håpa vel for hennar del at ho var ferdig for i år, men den gong ei,nei. Me har Sofus frå sommarkullet. Han overlevde med eit naudskrik. Han var uheldig og datt or ei hand og rett i golvet då han var heilt liten. Han krølla og vrei seg, men kom i gang att. No er han ein halvstor hankatt, så glatt og fin i pelsen. Han likar å drøsa og er nøgd med livet. Det er ein viktig eigenskap. Slike skulle me hatt fleire av!
Dagens nôt: Kor mange ungar trur du Olivia har hatt til denne tid?

Haust igjen

Me kan seia at eg surfa litt rundt då eg tilfeldigvis kom innom Tunheim blogspot og til min stor forskrekkelse såg at siste innlegg galdt hausten 08! Det er for gale, tenkte eg. ( Ikkje heilt sant, for me har snakka om det lenge å prøva få bloggen på beina att.) Så mange trufaste, flotte bloglesarar me hadde i si tid.
For å få til eit innlegg treng me noko å kobla tankar og ord til, som ein tråd å spinna rundt, og slik er me heldige som går så mykje i lag med dyr. Dei kjem med småe og store moment heile tida. Og viss det skjer litt lite ein dag, berre pratar (jærsk:drøse) me litt med dei så får me så mykje koseleg me vil. Sauabestanden på garden har vore gjennom ei stor omvelting, slik dei alltid må om haustane. Dei som har overlevd og er sauer på garden i vinter er fylgjande: Signe( mor til Sina, Sivert og Susan), Tone, Seri(dotter til Svanhild), Sina, Tonje og Svinta, altså 6. Sina er svart og var bitte lita då ho var fødd. Det er nok grunnen til at ho og eg har fenge slikt eit godt venskap. Me hadde to andre svarte gymbralam, Susan og Tina. Dei for til Figgen og skal vera med å føra texelrasen vidare der. Sivert er kanskje den det er mest grunn til å skriva heim om! Han skal vera avlsver hjå dei innante på Hjelmeland. Tre karar kom dei for å henta Sivert. Og det var som dei stod berre og geispa sauakarane då dei såg han, før dei sette i gang å skryta! Det var ikkje ende på kor fin han var! Det var vel nesten det finaste dei hadde sett! Det einaste: Han kunne ha hatt litt meir ull fram mot kjakabeinet og øyrene! Så for han til Hjemeland, og med sine 78 kg på strømpeleisten får me vona han får mange etter seg!
I kyrabesetningen har det og vorte ein del utskiftning. Fleir gode , gamle og trufaste har måtta fare den tunge vegen og bonden leier dei på bilen med tungt hjarte! Men så kjem her nye. Kvigene er koselege dei òg. No sende me nett to av dei innover same veg som Sivert, berre at dei tok ei ferja til. Der får dei det sikkert godt. Me har beint fram planar om å ta turen ein gong me og.
Dette vart ein liten rapport. Kanskje er me komne i gang no, slik at det kjem fleire dei neste dagane? Ikkje godt å vita, men i alle fall er det gildt når me veit at nokon les det og gjev seg til kjenne med ein liten kommentar! Ha ein fin og frisk haustkveld! Helsing frå budeiea.

Haustale

Tilstanden på Tunheim er positiv. Hausten er komen. Kyrne får ikkje gå på beite lenger. Men dei får gå ut og lufta seg så mykje dei vil. Dørene står opne heile tida.
Om hausten er det ein del som må ordnast. Kvigene må heim frå sommarbeitet. Nå går nokre på kubeitet, og nokre går på kjelvene og et graset som har vokse opp etter 3.slåtten. Dei største kalvane er og ute ennå. Men dei må nok snart inn.
Mange kviger har kalva for fyrste gong sidan i vår. Og det betyr at nokre kyr må ut or produksjonen. Mjølkekvoten set grenser for kor mykje ein kan produsera. For eit par veker sidan selde me to kyr til Bjerkreim. Det er 359 Irma. Ho har vore ei god og stabil ku. Men ho har eit lyte. Ho kastar fôret opp i lufta, og noko av det landar i skrapeområdet. Det kan medføra at skrapa stoppar, og slik er det til irritasjon. Men han som kjøpte ho, skal ha henne på bås, og då er det lettare å hindra "hesjinga". Saman med Irma reiste 420 Laura. Også ho ei god ku, så langt me har sett. Ho kalva andre kalven i september, og var i god produksjon. Men ennå må me nok kvitta oss med nokre. Det vert for mykje mjølk. På tysdag vert det siste reis for 319 Frøken, og ei til. Me har ennå ikkje bestemt kven. Kanskje 321 Gerny. Det er frykteleg å sende avgårde gode vener. Men av og til må ein stengja av for kjenslene.Det høyrer med i yrket at det må vera sirkulasjon på dyra.

Her på Jæren føregår aksjon "Snu sauen" og "Bad klauen". Det har med fotråte å gjera. Mange saueflokkar har fått denne fortærande sjukdommen. Og for oss dyrlegar er oppgaven å klargjera sauene for sanering. D.v.s. undersøkja alle klauvene for å klarera dyr for fotbading, og fjerning av smittestoffet. Nokre dyr har klauver med mykje sprekker og løysning av klauvkapsel. Dei får ikkje vera med vidare - siste reis. Det er for risikabelt å ha dei med vidare, for me har vanskeleg for å få bort bakteriane som sit i sprekkene, og då kan dei smitta ut dei andre dyra etter saneringa. Det er ein omfattande og tidkrevjande jobb som er i gang. Om eit år veit me nokonlunde kor godt me har lukkast med arbeidet som me nå er i gang med.

Bonden har vorte delvis. Fekk ein muskelruptur i høgre leggen då eg skulle snu ein sau på onsdag. Når eg tek fram staven, får Marta seg ein god lått. Eg liknar på far min, seier ho. Akkurat som det skulle vera noko å le av. Det er jo ikkje til å undrast på ein gong.

Takk for praten! Helsing bonden.

Utstillingar

Ein fin sommar er over og me er på veg mot haust. Akkurat det kan vera ein overgang med litt smak av nedtur, men treng ikkje vera det. Enno er det nesten ljost om morgonen når bonden kjem seg over tunet og inn florsdøra, (budeia kjem litt etter),og mørkret kjem ikkje sigande før bortimot ni om kvelden. No er me straks i det belet då eg må innsjå at me går mot ei mørkare årstid, og måten eg, og sikkert mange med meg, taklar det på er å kveikja ljos, stearin altså, om kveldane når me er i stova. Då er kosen der, og me ser med ein gong meir positivt på alt.
Kyrne ser òg ut til å sjå det positiva i ei ny årstid. Godt å kunna vera meir inne når det regnar og bles og det er vått og surpe ute. Og rundballe gras er godt når graset ute tapar seg og misser den gode smaken. Men enno er mange dyr berre ute, småkviger på Nubbatoppen og dei større kvigene i marka.
Hausten er tida for utstilling, eller fesjå som det heiter. For nesten 2 veker sidan var me til Varhaug med 3 kyr. Det må me seia gjekk godt. Mayso, Marie og Liselotte fekk alle 1. premie og dei oppførte seg bra. Sist helg var det utstilling i Lyngdal for dei mest ivrige. Der var ikkje me. No til helga er det Seljord som står for tur. Marie skal vera med, og Tilde. Gamle ,gode Tilde som held seg så godt.
Så var det sauene. Dei minkar det på. LitleSven og fleire med han er vekke. Tenk den vetle kroppen på 1,6 kg då han var fødd, no var han 20kg og klassifisert til E-. Men den delen av drifta er i grunnen ikkje noko eg likar å snakka om. Tulla, Svanhild og Signe går åleine på Nubbatoppen og skal ha ferie. Så satsar me på ein fin haust, alle saman, kvar me enn er, om me går på fira eller to!

Forviklingar

Etter 10 mndr. med regn, har me nå hatt ein mnd. utan regn. For oss som er bønder, er veret ein viktig faktor i drifta. Det er godt at jorda får turka og sprekka opp litt, slik at den drenerar nytt regn betre. Og nå nærmar slåtten seg. Neste veke er det nok mange som set i gang. Me har planar om å leggja i silo 2. juni. Men det er avhengig av -- veret.
Nå vil eg fortelja litt om kva ein bonde kan oppleva ein heilt vanleg kvardag:
Me har ei fin, stor kvige som heiter 430 Mette. Ho er syster til 415 Liselotte. Liselotte har vist seg fram på utstilling både på Varhaug og Seljord. Men når det kjem til stykket er ikkje skjønnhet til hjelp.
Mette hadde termin 19. mai. Litt forsinka vart det kalving 23. mai. Ho var kalvsjuk då me kom ut om morgonen. Kjende i henne i 8 tida. Då var ho ikkje heilt open i børhalsen (cervix). Så me venta eit par timar. Kjende ikkje liv i kalven. Tung fødsel. Måtte bruka nokre hjelpemiddel får å få kalven ut. (Hovudet ville ikkje vera med.)
Då me trekkte ut kalven, revna det i slimhinna i sjeden. Det er ikkje heilt uvanleg at det gjer det på kviger. Der er ikkje opning nok til kalven, eller me kan seia at vevet er ikkje elastisk nok.
Som sagt; vanlegvis ikkje noko dramatikk i det. Men her såg me fort at det kom mykje frisk blod (arterielt) som koagulerte då det kom ut. Prøvde å finna kor blødninga kom frå. Men det er å leita i blinde. Og sidan eg aldri i løpet av alle år, og fleire tusen kalvingar ikkje har opplevd at slike rifter har gjort at nokon har blødd seg i hel, gjorde eg ikkje meir med det. Kua reite seg opp, og oppførte seg normalt etter fødsel. Noko seinare fekk ho gå ut på beite i lag med dei andre.
Eg var uroleg for Mette. Då eg eit par timar seinare såg at det var kome nokre liter til med koagulert blod frå henne, tenkte eg det verste. Ho var bleik på slimhinnene, mest kvit. Eg var rett for at ho skulle gå i sjokk. (Stort blodtrykksfall med kollaps av blodsirkulasjonen.) Gjekk heim og henta ein 5 liter med Ringer.(Vandig oppløysing med ulike salter). Den ga eg intravenøst. Slimhinnene hadde då eit svakt rosa skjær. Ein time seinare gjekk eg opp igjen. Då hadde ho flytta på seg. Det var kome ennå meir blod frå henne. Eg puffa på henne, og ho reiste seg og vart med meg heim.
Neste tiltak var å gje henne blodoverføring. Tok eit par liter blod frå 397 Konni. Ho er ikkje i produksjon nå. Eit par liter betyr ikkje noko for den som har normale mengder, men betyr mykje for den som har lite. Så fekk Mette 2 liter med friskt blod.
Matlysten var skral. Men ved hjelp av ljåen, skaffa budeia friskt gras. Og det smakte betre. Ho fekk i seg nokre strå.
På laurdagsmorgonen var Mette på føtene då me kon ut. Stod og åt på silofôr. Ho fekk meir gras. Då forstod me at det var liv laga. Sidan har det gått fort framover. Er slapp ennå, men et ein god det. I dag var det over 10 liter mjølk i ho. (Var ikkje mjølka i går kveld). Så langt ser det godt ut.
Men det er ei nervepåkjenning når det står på.
Ei kvardagsoppleving med helsing frå bonden.